Độc đáo tranh thờ cúng của người Dao

Trong các nghi lễ thờ cúng của người Dao không thể thiếu những bức tranh thờ. Tranh thờ của họ là hiện thân của các vị thần không thể vắng mặt trong các nghi lễ quan trọng của người Dao. Các nghi thức tín ngưỡng ảnh hưởng nhiều mặt đến đời sống tâm linh của đồng bào Dao, từ việc tổ chức tang ma, lễ cấp sắc, lễ cưới, nghi lễ gia đình, dòng họ…

Trong nghi lễ thờ cúng, người Dao sử dụng nhiều tranh cúng. Loại tranh này được treo tại vị trí quan trang trọng, thể hiện niềm tin con người về thần linh, vũ trụ và các hiện tượng trong cuộc sống từ thuở xa xưa.

Mỗi dịp lễ, tết khác nhau, người Dao lại có những loại tranh riêng. Trong đó phổ biến là bộ tranh Tam Tượng và bộ Đại Đường Quân. Hai bộ tranh này dòng họ nào cũng phải có, bởi vì không có thì không thể tiến hành các lễ cúng. Tranh được vẽ theo kiểu tranh dân gian với nét vẽ tả thực, các vị thần có vẻ mặt khác nhau nhưng đều có nét oai nghiêm, quyền lực.

Người Dao thể hiện quan niệm của con người thuở sơ khai về vũ trụ. Trong đó, thần tiên chính là thế lực vô cùng quan trọng bảo trợ cho cuộc sống của con người. Có 3 vị thần cai quản ở 3 nơi là Ngọc Thanh thần cai quản trên trời, Thượng Thanh thần cai quản trần gian, Thái Thanh thần cai quản âm phủ. Trong 3 vị thần linh này thì Ngọc Thanh có vị trí cao hơn cả.

Gam màu chủ đạo trong mỗi bức tranh là xanh, đỏ, tím, vàng, đen, trắng được cụ thể trong từng họa tiết… Tuy nhiên, màu sắc của mỗi bức vẽ cũng tùy thuộc vào chủ đề hay nhân vật. Cụ thể như trang phục của Ngọc Thanh là màu xanh da trời, màu xanh lá cây, màu trắng; tranh vẽ Thượng Thanh thì chủ đạo là màu xanh lá cây, xanh da trời, nâu sẫm và Thái  Thanh thì chủ yếu là màu đỏ, đen, vàng, nâu.

Tranh cúng của người Dao rất coi trọng đến chất liệu giấy, màu bền và vẽ đẹp và phải mới kiêng kị thờ cúng tranh cũ. Thông thường, loại tranh này được vẽ trước Tết Nguyên đán vài tháng và người muốn vẽ tranh phải đến nhờ các thầy cúng biết vẽ. Khi thầy cúng nhận lời rồi mới chọn ngày đẹp hợp với tuổi của gia chủ thì mới làm lễ xin thần linh cho khai bút. Tranh vẽ xong, thầy chọn ngày tốt để treo tranh và làm lễ khai quang. Khi cúng xong, người Dao gói tranh thật kỹ treo lên xà nhà tránh ẩm mốc, hư hỏng.

Tranh thờ của người Dao không chỉ là tín ngưỡng mà còn là niềm tin, là cách lý giải của người dân về vũ trụ, về các hiện tượng trong cuộc sống từ thủa xa xưa. Nghệ nhân Phàn Văn Phú, xã Tân Thành Hàm Yên Tuyên Quang chia sẻ, người Dao cho rằng các vị thần linh luôn nhìn thấu mọi việc của con người và sẵn sàng phạt người nào làm việc ác. Chỉ cần nhìn tranh các vị thần được khắc họa oai nghiêm, dữ dằn như bức Tứ đại Nguyên Soái Tam Thanh thì ai có ý nghĩ xấu xa, những mưu đồ đen tối sẽ bị đẩy lùi. Điều này đã tạo được sức lan tỏa trong giáo dục, mang lại niềm tin hướng con người đến những điều tốt đẹp.

Tranh thờ cúng của người Dao chứa đựng giá trị giáo dục tính nhân văn cho con người. Các bức tranh cúng thường treo kín trên vách nhà được thế hệ trước giảng giải cho thế hệ sau. Vì thế, tục thờ tranh dân gian được người Dao bảo tồn từ đời này qua đời khác tạo nên nét đẹp văn hóa riêng biệt.

Trong cuộc sống các dân tộc nói chung và dân tộc dao nói riêng tranh vẽ đóng vai trò rất quan trọng, tranh không chỉ dung chủ yếu để thờ cúng các vi thần mà còn mang nhiều yếu tố về văn hóa và giáo dục . Tranh là cầu nối là cai xen kẽ giúp gắn kết giữa người âm với người trân thế,  giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sông người dao tín ngưỡng của tộc người dao. Tranh vẽ thường được dùng tiến hanh cho các buổi lễ cho các su kện quan trọng của người dao như lễ cấp sắc, cưới hỏi, sinh con, động thổ, vào nhà mới, lễ cầu mùa đám ma hoặc và ngày giổ tổ.

Với những ý nghĩa đó, nếu gạt bỏ đi yếu tố mang sắc màu mê tín dị đoan thì ta sẽ thấy nội dung trong tranh thờ cúng của người Dao chứa đựng nhiều giá trị giáo dục tính nhân văn cho con người. Vì thế, tục thờ tranh dân gian liên quan đến đạo Giáo được người Dao bảo tồn từ đời này qua đời khác.

Gửi Giang Anh lời cảm nhận nhé !
Đang xem bình luận...